Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết, thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ, hàng hóa, xây lắp, bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Theo Luật Đấu thầu 2023 (sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15, hiệu lực từ 01/7/2025), hiện có 10 hình thức đấu thầu, từ đấu thầu rộng rãi đến chỉ định thầu, đặt hàng cho trường hợp đặc thù. Chọn sai hình thức khiến hồ sơ dự thầu dễ bị loại.
Với doanh nghiệp lần đầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu, việc phân biệt đúng 10 hình thức và điều kiện áp dụng của từng loại là bước bắt buộc để tránh rủi ro pháp lý. Bài viết dưới đây hệ thống đầy đủ các hình thức đấu thầu, điều kiện áp dụng và những lưu ý quan trọng doanh nghiệp cần nắm trước khi tham gia.
Điểm chính cần nhớ:
- Luật Đấu thầu 2023 (22/2023/QH15) quy định 9 hình thức lựa chọn nhà thầu tại Điều 20-29; Luật số 90/2025/QH15 bổ sung thêm hình thức Đặt hàng, nâng tổng số lên 10 hình thức từ 01/7/2025
- Đấu thầu rộng rãi là hình thức mặc định, áp dụng cho mọi gói thầu trừ khi thuộc trường hợp đặc thù
- Từ 01/01/2025, đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh trong nước bắt buộc thực hiện qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia
- Lựa chọn sai hình thức đấu thầu có thể khiến gói thầu bị đình chỉ hoặc kết quả lựa chọn nhà thầu không được công nhận
Đấu thầu là gì? Định nghĩa theo Luật Đấu thầu 2023
Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết, thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết, thực hiện hợp đồng dự án đầu tư kinh doanh trên nguyên tắc bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế (Theo Luật Đấu thầu 2023, số 22/2023/QH15, khoản 12 Điều 4).
Hiểu đơn giản, đấu thầu là cơ chế để bên mời thầu – thường là chủ đầu tư, cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp sử dụng vốn nhà nước – chọn ra đơn vị cung cấp có năng lực và giá cả phù hợp nhất trong số nhiều nhà thầu tham gia.
Hoạt động đấu thầu bắt buộc áp dụng đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước, vốn nhà nước ngoài ngân sách, vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài, cũng như một số trường hợp doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có trên 30% vốn nhà nước mua sắm sử dụng vốn nhà nước để duy trì hoạt động thường xuyên.
Gói thầu là gì?
Gói thầu là một phần hoặc toàn bộ dự án, dự toán mua sắm được phân chia theo tính chất kỹ thuật, trình tự thực hiện, bảo đảm tính đồng bộ của dự án và phù hợp với kế hoạch lựa chọn nhà thầu.
Một dự án có thể được chia thành nhiều gói thầu (gói thầu tư vấn, gói thầu xây lắp, gói thầu mua sắm hàng hóa, gói thầu phi tư vấn, gói thầu hỗn hợp), mỗi gói thầu áp dụng một hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu riêng tùy theo quy mô, tính chất.
Các hình thức lựa chọn nhà thầu mới nhất hiện nay
Theo Điều 20 Luật Đấu thầu 2023, được sửa đổi bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15, hiện có 10 hình thức lựa chọn nhà thầu áp dụng song song, gồm: đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện, tham gia thực hiện của cộng đồng, đàm phán giá, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt và đặt hàng (hình thức mới bổ sung từ 01/7/2025).
Dưới đây bảng tổng hợp 10 hình thức lựa chọn nhà thầu theo quy định đấu thầu mới nhất:
| STT | Hình thức | Căn cứ pháp lý | Đặc điểm chính |
| 1 | Đấu thầu rộng rãi | Điều 21 | Không hạn chế số lượng nhà thầu tham dự |
| 2 | Đấu thầu hạn chế | Điều 22 | Chỉ mời một số nhà thầu đủ năng lực |
| 3 | Chỉ định thầu | Điều 23 | Chọn trực tiếp 1 nhà thầu, không cạnh tranh |
| 4 | Chào hàng cạnh tranh | Điều 24 | Áp dụng cho gói thầu quy mô nhỏ, đơn giản |
| 5 | Mua sắm trực tiếp | Điều 25 | Ký hợp đồng mới dựa trên kết quả trúng thầu tương tự trước đó |
| 6 | Tự thực hiện | Điều 26 | Chủ đầu tư tự triển khai gói thầu |
| 7 | Tham gia thực hiện của cộng đồng | Điều 27 | Cộng đồng dân cư, tổ, nhóm thợ thực hiện |
| 8 | Đàm phán giá | Điều 28 | Áp dụng cho thuốc, thiết bị y tế đặc thù |
| 9 | Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt | Điều 29 | Gói thầu có điều kiện đặc thù, riêng biệt |
| 10 | Đặt hàng (mới từ 01/7/2025) | Điều 29a | Giao trực tiếp cho tổ chức, cá nhân cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích, lĩnh vực chiến lược |
Đấu thầu rộng rãi
Đấu thầu rộng rãi là hình thức lựa chọn nhà thầu trong đó không hạn chế số lượng nhà thầu tham dự (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 21). Đây là hình thức mặc định, áp dụng cho tất cả các gói thầu trừ khi thuộc các trường hợp quy định riêng tại Điều 22-29. Nếu chủ đầu tư không lựa chọn đấu thầu rộng rãi, văn bản trình duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu phải nêu rõ lý do và người có thẩm quyền chịu trách nhiệm về quyết định đó.
Đấu thầu hạn chế
Đấu thầu hạn chế là hình thức chỉ mời một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu tham dự, thường áp dụng khi gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao hoặc mang tính đặc thù mà chỉ một số nhà thầu có khả năng đáp ứng, hoặc theo yêu cầu của nhà tài trợ vốn trong điều ước quốc tế, thỏa thuận vay nước ngoài (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 22).
Chỉ định thầu
Chỉ định thầu là hình thức bên mời thầu lựa chọn trực tiếp một nhà thầu cụ thể để thực hiện gói thầu mà không tổ chức quá trình cạnh tranh giữa nhiều nhà thầu (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 23).
Hình thức này thường áp dụng cho gói thầu cấp bách, gói thầu bí mật nhà nước, hoặc gói thầu có giá trị trong hạn mức chỉ định thầu theo quy định của Chính phủ. Dù không cạnh tranh, gói thầu chỉ định thầu vẫn phải lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Chào hàng cạnh tranh
Chào hàng cạnh tranh áp dụng cho gói thầu có giá trị nhỏ, tính chất kỹ thuật đơn giản, thông dụng trên thị trường, gồm gói thầu dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp và gói thầu hỗn hợp (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 24). Đây là hình thức đơn giản hóa quy trình đấu thầu rộng rãi, giúp rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu cho các gói thầu quy mô nhỏ.
Mua sắm trực tiếp
Mua sắm trực tiếp được áp dụng khi doanh nghiệp cần mua sắm hàng hóa tương tự thuộc cùng dự án, dự toán mua sắm hoặc thuộc dự án, dự toán mua sắm khác đã tổ chức đấu thầu trước đó, trên cơ sở kế thừa đơn giá của hợp đồng đã ký với nhà thầu trúng thầu trước (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 25).
Tự thực hiện
Tự thực hiện là hình thức chủ đầu tư trực tiếp triển khai gói thầu khi có đủ năng lực về kỹ thuật, tài chính, quản lý mà không cần tổ chức lựa chọn nhà thầu bên ngoài, thường áp dụng cho gói thầu thuộc dự án phục vụ trực tiếp hoạt động của chính chủ đầu tư (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 26).
Tham gia thực hiện của cộng đồng
Cộng đồng dân cư, tổ, nhóm thợ đủ năng lực tại địa phương nơi có gói thầu được giao thực hiện toàn bộ hoặc một phần gói thầu thuộc chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình đầu tư công mà Nhà nước và Nhân dân cùng làm, có giá gói thầu không quá 5 tỷ đồng (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 27).
Đàm phán giá
Đàm phán giá áp dụng đối với gói thầu mua biệt dược gốc, sinh phẩm tham chiếu, hoặc mua thuốc, thiết bị y tế, vật tư xét nghiệm chỉ có 1-2 hãng sản xuất (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 28). Đây là hình thức đặc thù dành riêng cho lĩnh vực y tế, dược phẩm.
Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt
Áp dụng khi gói thầu, dự án xuất hiện điều kiện đặc thù, riêng biệt mà không thể áp dụng các hình thức nêu trên, do người có thẩm quyền quyết định phương án lựa chọn nhà thầu (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 29).
Đặt hàng (hình thức mới, áp dụng từ 01/7/2025)
Đặt hàng là hình thức giao trực tiếp cho tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ công ích, dịch vụ sự nghiệp công; hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực chiến lược; sản phẩm từ nhiệm vụ khoa học công nghệ đặc biệt; hoặc hàng hóa, dịch vụ được đặt hàng theo pháp luật chuyên ngành (Theo Luật Đấu thầu 2023, Điều 29a, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15). Đây là điểm mới quan trọng doanh nghiệp cần cập nhật vì nhiều bài viết cũ trên thị trường chỉ liệt kê 9 hình thức theo luật gốc năm 2023.
Nguyên tắc áp dụng chung: nếu gói thầu đáp ứng điều kiện của một trong các hình thức chỉ định thầu, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đặt hàng, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện, tham gia thực hiện của cộng đồng, đàm phán giá nhưng chủ đầu tư quyết định không áp dụng, vẫn có thể chuyển sang đấu thầu rộng rãi, chào hàng cạnh tranh hoặc đấu thầu hạn chế mà không cần tuân thủ điều kiện riêng của hình thức tương ứng.
Đấu thầu trong nước là gì? Khác gì đấu thầu quốc tế?
Không phải gói thầu nào cũng mở cho nhà thầu nước ngoài tham dự – việc phân loại trong nước hay quốc tế quyết định trực tiếp phạm vi nhà thầu được tham dự, thời gian chuẩn bị hồ sơ và yêu cầu đấu thầu qua mạng. Bảng dưới đây so sánh chi tiết hai hình thức này theo quy định hiện hành.
| Tiêu chí | Đấu thầu trong nước | Đấu thầu quốc tế |
| Đối tượng tham dự | Đấu thầu trong nước chỉ cho phép nhà thầu trong nước tham dự. | Đấu thầu quốc tế cho phép cả nhà thầu trong nước và nhà thầu nước ngoài tham dự. |
| Trường hợp áp dụng | Đấu thầu trong nước áp dụng cho phần lớn gói thầu sử dụng vốn nhà nước. | Đấu thầu quốc tế áp dụng khi nhà tài trợ vốn ODA, vốn vay ưu đãi yêu cầu trong điều ước quốc tế, khi gói thầu tư vấn hoặc xây lắp mà nhà thầu trong nước không đủ khả năng đáp ứng, hoặc khi gói thầu từng tổ chức đấu thầu trong nước nhưng không có nhà thầu tham gia. |
| Thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu (đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế) | Thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu tối thiểu là 18 ngày, tính từ ngày phát hành hồ sơ mời thầu đến ngày đóng thầu. | Thời gian chuẩn bị hồ sơ dự thầu tối thiểu là 35 ngày, tính từ ngày phát hành hồ sơ mời thầu đến ngày đóng thầu. |
| Yêu cầu đấu thầu qua mạng | Đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh trong nước bắt buộc thực hiện 100% qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia từ 01/01/2025. | Đấu thầu quốc tế thuộc nhóm gói thầu được loại trừ khỏi yêu cầu bắt buộc đấu thầu qua mạng theo khoản 5 Điều 50 Luật Đấu thầu 2023 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP. |
| Căn cứ pháp lý | Điều 45, Điều 50 Luật Đấu thầu 2023 | Điều 45, Điều 50 Luật Đấu thầu 2023 |
Gói thầu nào bắt buộc phải đấu thầu qua mạng?
Theo Điều 50 Luật Đấu thầu 2023, đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh trong nước phải thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Từ 01/01/2025, quy định này áp dụng cho tất cả các gói thầu thuộc 3 hình thức nêu trên, trừ các trường hợp được miễn theo khoản 5 Điều 50 (như gói thầu có yêu cầu bảo mật, gói thầu tại địa bàn chưa có điều kiện hạ tầng công nghệ thông tin).
Ngoài ra, Nghị định 214/2025/NĐ-CP (thay thế Nghị định 24/2024/NĐ-CP từ ngày 04/8/2025) tiếp tục quy định 2 hình thức lựa chọn nhà thầu qua mạng riêng là chào giá trực tuyến (Điều 99-102) và mua sắm trực tuyến (Điều 103-105), áp dụng cho các gói thầu giá trị nhỏ, hàng hóa thông dụng.
Lưu ý khi lựa chọn hình thức đấu thầu phù hợp
Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là chủ đầu tư mới, thường mắc sai lầm khi chọn sai hình thức đấu thầu do nhầm lẫn điều kiện áp dụng, dẫn đến hồ sơ mời thầu bị đình chỉ hoặc kết quả lựa chọn nhà thầu không được công nhận theo Điều 18 Luật Đấu thầu 2023.
Ba lỗi phổ biến nhất là: áp dụng chỉ định thầu cho gói thầu vượt hạn mức quy định; chia nhỏ gói thầu nhằm né đấu thầu rộng rãi để chỉ định thầu – hành vi này bị nghiêm cấm; và bỏ sót nghĩa vụ đăng tải thông tin lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia dù đã chọn đúng hình thức. Doanh nghiệp nên rà soát kỹ căn cứ pháp lý tại Điều 20-29a trước khi lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu để tránh rủi ro pháp lý và chậm tiến độ dự án.
Dịch vụ tư vấn pháp lý doanh nghiệp tại Thuế Quang Huy
Với hơn 15 năm kinh nghiệm và đội ngũ 45+ chuyên viên kế toán, kiểm toán, pháp lý, Thuế Quang Huy đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc chuẩn hóa hồ sơ pháp lý, hồ sơ năng lực để tham gia đấu thầu đúng quy định. Trước khi tham dự bất kỳ hình thức đấu thầu nào, doanh nghiệp cần đảm bảo tư cách pháp nhân hợp lệ, báo cáo tài chính minh bạch và đầy đủ nghĩa vụ thuế – đây chính là những điều kiện tiên quyết mà bên mời thầu luôn kiểm tra khi đánh giá hồ sơ dự thầu.
Nếu doanh nghiệp của bạn chưa có đầy đủ giấy phép, mã số thuế hoặc cần rà soát lại tình trạng pháp lý trước khi tham gia đấu thầu, đội ngũ chuyên gia của chúng tôi hỗ trợ trọn gói dịch vụ thành lập công ty đúng thời hạn, đầy đủ điều kiện năng lực theo yêu cầu hồ sơ mời thầu. Song song đó, dịch vụ kế toán của Thuế Quang Huy giúp doanh nghiệp chuẩn hóa báo cáo tài chính, chứng minh năng lực tài chính – một trong những tiêu chí bắt buộc khi lập hồ sơ dự thầu.
Quy trình hỗ trợ gồm 3 bước:
- (1) Tiếp nhận và rà soát hồ sơ pháp lý, tài chính hiện có của doanh nghiệp;
- (2) Tư vấn hoàn thiện giấy tờ còn thiếu theo đúng yêu cầu của gói thầu;
- (3) Đồng hành xuyên suốt trong quá trình chuẩn bị hồ sơ dự thầu. Chi phí dịch vụ linh hoạt theo nhu cầu – liên hệ để nhận báo giá miễn phí.
Kết luận
Đấu thầu là cơ chế lựa chọn nhà thầu bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, và hiện có 10 hình thức áp dụng theo Luật Đấu thầu 2023 sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15 – từ đấu thầu rộng rãi mang tính cạnh tranh cao đến các hình thức đặc thù như chỉ định thầu, đặt hàng, đàm phán giá. Lựa chọn đúng hình thức đấu thầu không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn tối ưu thời gian, chi phí triển khai dự án.
Nếu doanh nghiệp bạn cần hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ pháp lý, báo cáo tài chính để tham gia đấu thầu, đội ngũ chuyên gia của Thuế Quang Huy luôn sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp bạn.
Hãy liên hệ với chúng tôi qua hotline để được tư vấn miễn phí và nhanh chóng.
Câu hỏi thường gặp về đấu thầu
Đấu thầu rộng rãi khác gì với chỉ định thầu?
Đấu thầu rộng rãi không giới hạn số lượng nhà thầu tham dự và bắt buộc tổ chức cạnh tranh công khai, trong khi chỉ định thầu chọn trực tiếp một nhà thầu duy nhất mà không qua cạnh tranh. Đấu thầu rộng rãi là hình thức mặc định áp dụng cho hầu hết gói thầu; chỉ định thầu chỉ dùng cho các trường hợp đặc thù như gói thầu cấp bách hoặc trong hạn mức quy định.
Gói thầu bao nhiêu tiền thì phải đấu thầu qua mạng?
Từ 01/01/2025, tất cả gói thầu áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh trong nước đều bắt buộc thực hiện qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, không phân biệt giá trị gói thầu, trừ các trường hợp được miễn theo khoản 5 Điều 50 Luật Đấu thầu 2023.
Đấu thầu thuốc áp dụng hình thức nào?
Đấu thầu thuốc thông thường áp dụng đấu thầu rộng rãi như các gói thầu khác. Riêng với biệt dược gốc, sinh phẩm tham chiếu hoặc thuốc, thiết bị y tế chỉ có 1-2 hãng sản xuất, pháp luật quy định áp dụng hình thức đàm phán giá theo Điều 28 Luật Đấu thầu 2023 để đảm bảo tiếp cận được nguồn cung đặc thù với mức giá hợp lý.
Doanh nghiệp nhỏ có được tham gia đấu thầu rộng rãi không?
Có. Đấu thầu rộng rãi không hạn chế số lượng nhà thầu tham dự, doanh nghiệp nhỏ và vừa hoàn toàn có thể tham gia nếu đáp ứng đủ điều kiện năng lực, kinh nghiệm theo hồ sơ mời thầu. Luật Đấu thầu 2023 còn có chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo khi tham dự thầu.
Hình thức đặt hàng khác gì với chỉ định thầu?
Đặt hàng là hình thức mới bổ sung từ 01/7/2025, áp dụng riêng cho sản phẩm, dịch vụ công ích, dịch vụ sự nghiệp công và hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực chiến lược theo Điều 29a. Trong khi đó, chỉ định thầu tại Điều 23 áp dụng phạm vi rộng hơn, gồm cả gói thầu cấp bách, bí mật nhà nước hoặc trong hạn mức giá trị quy định.
Chia nhỏ gói thầu để né đấu thầu rộng rãi có vi phạm pháp luật không?
Có. Luật Đấu thầu 2023 nghiêm cấm hành vi chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu nhằm mục đích chỉ định thầu hoặc hạn chế sự tham gia của các nhà thầu. Hành vi này có thể khiến kết quả lựa chọn nhà thầu không được công nhận và chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm pháp lý liên quan.
