Chế độ kế toán doanh nghiệp là hệ thống quy định về chứng từ, tài khoản, sổ sách và báo cáo tài chính mà doanh nghiệp phải tuân thủ. Từ 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, mang theo hàng loạt thay đổi về hệ thống tài khoản, mẫu báo cáo tài chính và quyền tự chủ kế toán cho doanh nghiệp. Bài viết dưới đây tổng hợp đầy đủ điểm mới, đối tượng áp dụng và lộ trình chuyển đổi theo Thông tư 99/2025/TT-BTC mới nhất.
Điểm chính cần nhớ:
- Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC.
- Doanh nghiệp nhỏ và vừa (kể cả doanh nghiệp siêu nhỏ) không bắt buộc chuyển đổi, được tiếp tục áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC hoặc tự nguyện chuyển sang Thông tư 99.
- “Bảng cân đối kế toán” được đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính” (Mẫu B01-DN).
- Doanh nghiệp được tự chủ chi tiết hóa tài khoản, thiết kế chứng từ và sổ kế toán, nhưng phải ban hành quy chế hạch toán kế toán nội bộ khi sửa đổi.
- Thay đổi chế độ kế toán không làm thay đổi nghĩa vụ thuế; việc xác định số thuế phải nộp vẫn theo pháp luật thuế.
Chế độ kế toán doanh nghiệp là gì?
Chế độ kế toán doanh nghiệp là hệ thống các quy định và hướng dẫn thống nhất về chứng từ kế toán, hệ thống tài khoản, sổ kế toán và báo cáo tài chính mà doanh nghiệp phải áp dụng trong quá trình ghi nhận, xử lý và trình bày thông tin kinh tế, tài chính. Đây là công cụ để đảm bảo tính minh bạch, nhất quán và có thể so sánh được của số liệu kế toán giữa các doanh nghiệp, phục vụ cho nhà quản lý, nhà đầu tư và cơ quan nhà nước.
Cần lưu ý, chế độ kế toán doanh nghiệp không quy định nghĩa vụ thuế. Việc xác định số thuế phải nộp vẫn thực hiện theo pháp luật thuế riêng, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99 hay Thông tư 133.
(Theo Luật Kế toán 2015, Điều 6)
Tổng quan Thông tư 99/2025/TT-BTC
Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này.
| Nội dung | Chi tiết |
| Số hiệu | 99/2025/TT-BTC |
| Ngày ban hành | 27/10/2025 |
| Ngày hiệu lực | 01/01/2026 |
| Văn bản thay thế | Thông tư 200/2014/TT-BTC, Thông tư 75/2015/TT-BTC, Thông tư 53/2016/TT-BTC, Thông tư 195/2012/TT-BTC |
| Phạm vi điều chỉnh | Chứng từ, tài khoản, sổ kế toán, báo cáo tài chính doanh nghiệp |
Thông tư 99 hướng dẫn toàn diện bốn nội dung chính: lập và kiểm soát chứng từ kế toán, hệ thống tài khoản và phương pháp hạch toán, nguyên tắc ghi sổ kế toán, cùng cách lập và trình bày báo cáo tài chính. Nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp vẫn thực hiện theo quy định riêng của pháp luật thuế.
Đối tượng áp dụng: Doanh nghiệp nào bắt buộc, doanh nghiệp nào được lựa chọn?
Doanh nghiệp bắt buộc áp dụng Thông tư 99
- Doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực, mọi thành phần kinh tế (không thuộc diện áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC)
- Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, đây là điểm mới so với Thông tư 200 trước đây, áp dụng cho các nghiệp vụ không đặc thù như hàng tồn kho, tài sản cố định, công nợ. Các nghiệp vụ đặc thù ngành ngân hàng vẫn theo quy định riêng của Ngân hàng Nhà nước
Doanh nghiệp được lựa chọn
Doanh nghiệp nhỏ và vừa (bao gồm cả doanh nghiệp siêu nhỏ) không bắt buộc chuyển sang Thông tư 99. Nhóm này có hai lựa chọn:
- Tiếp tục áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC như hiện tại
- Tự nguyện chuyển sang áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC từ năm tài chính bắt đầu ngày 01/01/2026 trở đi, nếu thấy phù hợp với nhu cầu quản lý và định hướng phát triển
Lưu ý quan trọng: khi đã lựa chọn áp dụng Thông tư 99, doanh nghiệp phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm. Nếu sau đó thay đổi chế độ kế toán, phải trình bày lại số liệu so sánh và giải trình lý do trong thuyết minh báo cáo tài chính. (Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, Điều 31, khoản 3).
Những điểm mới quan trọng nhất so với Thông tư 200/2014
Hệ thống tài khoản kế toán
Thông tư 99 trao quyền tự chủ lớn hơn cho doanh nghiệp trong việc chi tiết hóa và tùy chỉnh hệ thống tài khoản, thay vì quy định cứng nhắc tài khoản cấp 2, cấp 3 như Thông tư 200. Một số thay đổi cụ thể:
- Đổi tên tài khoản: TK 155 “Thành phẩm” thành “Sản phẩm”, TK 242 “Chi phí trả trước” thành “Chi phí chờ phân bổ”, TK 4112 “Thặng dư vốn cổ phần” thành “Thặng dư vốn”
- Bổ sung tài khoản mới: TK 215 “Tài sản sinh học” (tách khỏi TK 211), TK 332 “Phải trả cổ tức, lợi nhuận”, TK 82112 dành cho doanh nghiệp chịu thuế tối thiểu toàn cầu
- Loại bỏ một số tài khoản cấp 2 không còn phổ biến, như TK 1562 “Chi phí thu mua hàng hóa” (cho phép ghi thẳng vào giá vốn), TK 611 “Mua hàng” (phương pháp kiểm kê định kỳ)
Doanh nghiệp được sửa đổi tên, số hiệu, kết cấu tài khoản và mở thêm tài khoản chi tiết, miễn không thay đổi các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính, và phải ban hành quy chế hạch toán kế toán khi thực hiện.
Báo cáo tài chính
Thay đổi đáng chú ý nhất mà kế toán viên cần lưu ý: “Bảng cân đối kế toán” quen thuộc được đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính” (Mẫu B01-DN). Hệ thống báo cáo tài chính theo Thông tư 99 gồm:
- Báo cáo tình hình tài chính (B01-DN)
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (B02-DN)
- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (B03-DN)
- Bản thuyết minh báo cáo tài chính (B09-DN)
Doanh nghiệp được phép lược bỏ chỉ tiêu không phát sinh số liệu và thay đổi thứ tự trình bày, nhưng không được thay đổi mã số chỉ tiêu. Thông tư 99 cũng bổ sung bộ mẫu riêng cho doanh nghiệp không hoạt động liên tục (trường hợp chấm dứt hoạt động, phá sản, giải thể).
Đơn vị tiền tệ và tỷ giá hối đoái
Doanh nghiệp có giao dịch chủ yếu bằng ngoại tệ được lựa chọn ngoại tệ đó làm đơn vị tiền tệ kế toán, nếu đáp ứng điều kiện về doanh thu, chi phí, huy động vốn. Về tỷ giá giao dịch thực tế, doanh nghiệp được chọn tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại, hoặc tỷ giá xấp xỉ với chênh lệch không vượt quá 1% so với tỷ giá trung bình, giúp đơn giản hóa việc hạch toán so với quy định phức tạp trước đây.
Tự chủ chứng từ, sổ sách và quy chế hạch toán nội bộ
Doanh nghiệp được tham khảo biểu mẫu chứng từ, sổ kế toán tại phụ lục của Thông tư, đồng thời được thiết kế thêm hoặc sửa đổi biểu mẫu phù hợp với đặc điểm hoạt động, miễn tuân thủ Luật Kế toán và ban hành quy chế hạch toán kế toán nội bộ. Số lượng mẫu sổ kế toán cũng giảm từ 45 mẫu (Thông tư 200) xuống còn 42 mẫu.
Bảng so sánh nhanh: Thông tư 99/2025 và Thông tư 200/2014
| Tiêu chí | Thông tư 200/2014 | Thông tư 99/2025 |
| Hiệu lực | Từ 2015 | Từ 01/01/2026 |
| Đối tượng | Doanh nghiệp mọi lĩnh vực | Bổ sung thêm tổ chức tín dụng, chi nhánh NH nước ngoài |
| Tên báo cáo chính | Bảng cân đối kế toán | Báo cáo tình hình tài chính |
| Hệ thống tài khoản | Quy định cố định chi tiết | Doanh nghiệp tự chủ chi tiết hóa |
| Số mẫu sổ kế toán | 45 mẫu | 42 mẫu |
| Đơn vị tiền tệ | Quy định cứng | Được chọn ngoại tệ nếu đủ điều kiện |
| Doanh nghiệp không hoạt động liên tục | Chưa có quy định riêng | Có bộ mẫu báo cáo tài chính riêng |
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để chuyển đổi sang TT99?
- Nghiên cứu toàn văn Thông tư 99/2025/TT-BTC, đối chiếu với hệ thống tài khoản và mẫu báo cáo hiện tại của doanh nghiệp
- Rà soát và cập nhật hệ thống tài khoản kế toán, bổ sung tài khoản mới cần thiết (như TK 215, TK 332), xử lý các tài khoản bị loại bỏ, ban hành quy chế hạch toán nếu có sửa đổi
- Thiết kế lại biểu mẫu chứng từ, sổ sách phù hợp với đặc điểm hoạt động, nếu doanh nghiệp muốn tận dụng quyền tự chủ mới
- Làm việc với đơn vị cung cấp phần mềm kế toán để cập nhật hệ thống tài khoản và mẫu báo cáo tài chính mới, kiểm thử trước khi vận hành chính thức
- Đào tạo đội ngũ kế toán về các điểm mới, đặc biệt là cách lập “Báo cáo tình hình tài chính” thay cho “Bảng cân đối kế toán”
- Xử lý số dư đầu kỳ 01/01/2026: chuyển số dư cuối kỳ 2025 (theo Thông tư 200) sang đầu kỳ 2026 (theo Thông tư 99), lập biên bản xác nhận số liệu chuyển đổi
Lưu ý và sai lầm thường gặp khi áp dụng TT99
- Nhầm lẫn đối tượng bắt buộc và tự nguyện: doanh nghiệp nhỏ và vừa không bị bắt buộc chuyển đổi, việc chủ động áp dụng Thông tư 99 cần cân nhắc kỹ chi phí và nguồn lực chuyển đổi
- Quên ban hành quy chế hạch toán kế toán nội bộ khi sửa đổi tài khoản, chứng từ hoặc sổ sách, đây là yêu cầu bắt buộc theo Thông tư 99
- Không rà soát kỹ các tài khoản bị loại bỏ (như TK 1562, TK 611), dẫn đến hạch toán sai khi chuyển đổi số dư đầu kỳ
- Nhầm chế độ kế toán với nghĩa vụ thuế: thay đổi chế độ kế toán không làm thay đổi cách tính và kê khai thuế, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ pháp luật thuế hiện hành song song
- Chậm cập nhật phần mềm kế toán, khiến báo cáo tài chính năm 2026 không đúng mẫu biểu mới ngay từ đầu kỳ.
Dịch vụ kế toán tại Thuế Quang Huy
Với hơn 15 năm kinh nghiệm và đội ngũ 45+ chuyên viên kế toán, kiểm toán, Thuế Quang Huy hỗ trợ doanh nghiệp rà soát toàn diện hệ thống tài khoản, sổ sách và mẫu báo cáo tài chính để sẵn sàng áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC đúng thời điểm 01/01/2026, tránh sai sót khi xử lý số dư đầu kỳ.
Đội ngũ chuyên viên trực tiếp đánh giá doanh nghiệp thuộc nhóm bắt buộc hay được lựa chọn áp dụng, tư vấn có nên chuyển đổi sớm hay tiếp tục dùng Thông tư 133/2016/TT-BTC, đồng thời hỗ trợ xây dựng quy chế hạch toán kế toán nội bộ theo đúng yêu cầu mới.
Dịch vụ kế toán trọn gói tại Thuế Quang Huy bao gồm cập nhật hệ thống tài khoản, lập báo cáo tài chính theo đúng mẫu biểu hiện hành, và đào tạo nhân sự kế toán nội bộ. Chi phí linh hoạt theo quy mô doanh nghiệp, liên hệ để nhận báo giá chi tiết miễn phí.
Kết luận
Thông tư 99/2025/TT-BTC đánh dấu bước thay đổi lớn trong chế độ kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam, có hiệu lực từ 01/01/2026 với hàng loạt điểm mới về hệ thống tài khoản, tên gọi báo cáo tài chính và quyền tự chủ kế toán. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát và chuẩn bị sớm để chuyển đổi đúng thời hạn, tránh sai sót khi xử lý số dư đầu kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực từ khi nào?
Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này. Văn bản được Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025, thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC cùng ba thông tư sửa đổi liên quan đã có hiệu lực gần 11 năm.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có bắt buộc áp dụng Thông tư 99 không?
Không bắt buộc. Doanh nghiệp nhỏ và vừa, bao gồm cả doanh nghiệp siêu nhỏ, vẫn được tiếp tục áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC như hiện tại. Thông tư 99 chỉ mở ra thêm lựa chọn tự nguyện chuyển đổi nếu doanh nghiệp thấy phù hợp với nhu cầu quản lý và định hướng phát triển của mình.
Bảng cân đối kế toán có còn được sử dụng không?
Không còn giữ tên gọi cũ. Theo Thông tư 99, “Bảng cân đối kế toán” được đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính” (Mẫu B01-DN). Về bản chất, đây vẫn là báo cáo phản ánh tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp tại một thời điểm, chỉ thay đổi tên gọi và một số nguyên tắc trình bày.
Thông tư 99 có ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp không?
Không. Thông tư 99/2025/TT-BTC chỉ điều chỉnh chế độ kế toán, gồm chứng từ, tài khoản, sổ sách và báo cáo tài chính. Việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp đối với ngân sách nhà nước vẫn thực hiện theo quy định riêng của pháp luật thuế hiện hành, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán nào.
Doanh nghiệp cần làm gì trước ngày 01/01/2026?
Doanh nghiệp nên nghiên cứu Thông tư 99, đối chiếu với hệ thống tài khoản hiện tại, làm việc với nhà cung cấp phần mềm kế toán để cập nhật mẫu biểu mới, và đào tạo đội ngũ kế toán. Quan trọng nhất là chuẩn bị phương án xử lý số dư đầu kỳ 01/01/2026 để chuyển đổi số liệu từ Thông tư 200 sang Thông tư 99 chính xác.
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có phải áp dụng Thông tư 99 không?
Có. Thông tư 99 áp dụng cho doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực và thành phần kinh tế, bao gồm cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trừ trường hợp doanh nghiệp thuộc diện áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
